काठमाडौं, २३ असोज २०८३ । सन् २०२६ को नोबेल शान्ति पुरस्कार दक्षिण अफ्रिकी मानवअधिकार कानुन व्यवसायी नवनितेम नाभी पिल्लेलाई प्रदान गरिएको छ ।
नर्वेजियन नोबेल समितिले उनलाई रङ्गभेदकारी शासनविरुद्ध संघर्ष र शान्ति र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको प्रवर्द्धनमा पुर्याएको योगदानका लागि सन् २०२६ को नोबेल शान्ति पुरस्कार प्रदान गरेको हो ।
उनले असाधारण साहस र निष्ठाका साथ अझ व्यापक विश्वव्यापी कानुनी व्यवस्थातर्फ बाटो देखाएकी नोबेल समितिले उल्लेख गरेको छ । युद्ध अपराध, मानवता विरोधी अपराध र नरसंहारविरुद्ध मुद्दा चलाइने कुरा सुनिश्चित गर्न उनले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको समितिले जनाएको छ ।
विश्वव्यापी कानुनी सिद्धान्तहरूप्रतिको नाभी पिल्लेको प्रतिबद्धता र उनको दृढ नैतिक अडानमा उनी सधै प्रतिबद्ध रहेको पुरस्कार समितिले उल्लेख गरेको छ । दक्षिण अफ्रिकाको डर्बनमा रङ्गभेदको समयमा भारतीय तमिल मूलको परिवारमा जन्मेकी पिल्ले गहिरो संरचनात्मक भेदभाव, पृथकीकरण र बहिष्करणको सामना गर्दै कानुनी क्षेत्रकी पथप्रदर्शक बनिन्।
‘नेल्सन मण्डेला र रङ्गभेदविरुद्ध उभिने अन्य व्यक्तिहरूको पक्षमा वकालत गर्ने उनको सुरुवाती कामदेखि लिएर हाम्रो समयका केही प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय अदालती मुद्दाहरूमा न्यायाधीशका रूपमा उनले पुर्याएको सेवासम्म एउटा साझा शृङ्खला जोडिएको छ,’ समितिले भनेको छ ।
विश्वव्यापी कानुनी सिद्धान्तहरूप्रतिको नाभी पिल्लेको प्रतिबद्धता र उनको दृढ नैतिक अडानमा उनी सधै प्रतिबद्ध रहेको पुरस्कार समितिले उल्लेख गरेको छ । दक्षिण अफ्रिकाको डर्बनमा रङ्गभेदको समयमा भारतीय तमिल मूलको परिवारमा जन्मेकी पिल्ले गहिरो संरचनात्मक भेदभाव, पृथकीकरण र बहिष्करणको सामना गर्दै कानुनी क्षेत्रकी पथप्रदर्शक बनिन्।
‘नेल्सन मण्डेला र रङ्गभेदविरुद्ध उभिने अन्य व्यक्तिहरूको पक्षमा वकालत गर्ने उनको सुरुवाती कामदेखि लिएर हाम्रो समयका केही प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय अदालती मुद्दाहरूमा न्यायाधीशका रूपमा उनले पुर्याएको सेवासम्म एउटा साझा शृङ्खला जोडिएको छ,’ समितिले भनेको छ ।
उनले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको दायरा र प्रभावलाई उल्लेखनीय रूपमा बढाएकी छन्। उनले दक्षिण अफ्रिकाको उच्च अदालत, रुवान्डाको अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी न्यायाधिकरण र अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतमा न्यायाधीशको रूपमा काम गरिसकेकी छन्।
उनी मानव अधिकारका लागि संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय उच्चायुक्त थिइन् र हालै मात्र उनले ‘अकुपाइड प्यालेस्टाइन टेरिटोरी’सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसङ्घको स्वतन्त्र अन्तर्राष्ट्रिय अनुसन्धान आयोगको अध्यक्षता गरेकी थिइन्। अहिले नाभी पिल्ले म्यानमारमाथि नरसंहारको आरोप लागेको मुद्दामा अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयमा न्यायाधीशका रूपमा कार्यरत छिन्।
